Biologie van Heelbeen
- -Heelbeen (Holosteum umbellatum, Rode lijst categorie: BE = bedreigd) is in Nederland nog op 54 plaatsen aangetroffen en en is zeer sterk afgenomen sinds de eerste helft van de 20e eeuw. Het voorkomen midden in de bebouwde kom van Heelbeen is in principe toeval. De juiste groeiomstandigheden (open, droge plekken op zandige gronden) zijn echter vaak juist in bermen aanwezig, die kunnen dienen als laatste toevluchtsoord voor van elders verdwenen soorten, vanwege de sterke achteruitgang van de natuurlijke biotopen (misschien toelichten met kaartjes uit de verspreidsingsatlas?). Heelbeen lijkt zich echter zeer moeizaam te verspreiden.
- Heelbeen is een van de vroegste voorjaarsbloeiers. Half maart vertonen zich de bloemen en in mei begint de plant reeds te verbleken, waarna ze spoedig is verdwenen. Net zoals in zijn natuurlijke biotoop in Nederland: wintergraanakkers. Als de granen de bodem geheel gaan bedekken, heeft Heelbeen zijn groeicyclus volbracht.
- De sterke achteruitgang van Heelbeen, is volgens de ecologische flora (Weeda e.al. deel1, 1985), grotendeels toe te schrijven aan de verdwijning van deze soort uit graanvelden. Voor de Tweede Wereldoorlog behoorde zij met Vroegeling, Klimop- en Handjes-ereprijs tot de kleine, vroeg bloeiende en in de voorzomer verdwijnende bewoners van wintergraanakkers op lemige zandgrond. Zware bemesting en gebruik van herbiciden hebben Heelbeen en Handjes-ereprijs uit de akkers verdreven. Dat ondanks de sterke afname van de oppervlakte wintergranen Vroegeling en Klimop-ereprijs zich ook daarbuiten uitstekend weten te handhaven kan niemand zijn ontgaan. Heelbeen en Handjes-ereprijs, daarentegen, zijn zeer sterk achteruitgegaan en weten nog maar moeizaam te overleven. Beide plantjes zijn op de rode lijst beland. Mogelijk spelen naast het beheer de kiemkracht en verspreiding van het zaad een rol. We zullen het plantje de komende jaren nauwgezet volgen.
